تفاوت TMS و tDCS در تحریک غیرتهاجمی مغز
تحریک غیرتهاجمی مغز (Non-invasive Brain Stimulation) یکی از حوزههای کلیدی در علوم اعصاب مدرن است. در این میان، دو روش تحریک مغناطیسی فراجمجمهای (TMS) و تحریک جریان مستقیم درونجمجمهای (tDCS) بیشترین کاربرد پژوهشی و بالینی را دارند.
با وجود شباهت اسمی، این دو روش از نظر مکانیزم اثرگذاری، سطح شواهد علمی و جایگاه درمانی تفاوتهای اساسی دارند.
مقدمه
در سالهای اخیر، استفاده از روشهای غیرتهاجمی برای مطالعه و تعدیل عملکرد مغز بهطور قابلتوجهی گسترش یافته است. TMS و tDCS هر دو بدون نیاز به جراحی یا نفوذ به بافت مغز به کار میروند، اما اهداف و پیامدهای عصبی آنها یکسان نیست.
درک این تفاوتها برای پژوهشگران و متخصصان علوم اعصاب اهمیت بالایی دارد.
TMS چیست؟ (Transcranial Magnetic Stimulation)
تحریک مغناطیسی فراجمجمهای روشی است که بر پایه اصل القای الکترومغناطیسی عمل میکند. در این روش، پالسهای مغناطیسی کوتاه باعث القای جریان الکتریکی در قشر مغز شده و میتوانند نورونها را مستقیماً فعال کنند.
این فناوری ابتدا بهعنوان ابزاری پژوهشی معرفی شد و بهتدریج مسیر خود را به سمت کاربردهای بالینی پیدا کرد.
برای آشنایی بیشتر با روند شکلگیری و تکامل این روش، میتوانید مقاله «تاریخچه TMS؛ از نخستین تحریک مغز تا کاربردهای بالینی» را مطالعه کنید.
tDCS چیست؟ (Transcranial Direct Current Stimulation)
تحریک جریان مستقیم درونجمجمهای روشی است که در آن جریان الکتریکی ضعیف و پیوسته از طریق الکترودهای سطحی به جمجمه اعمال میشود.
در tDCS برخلاف TMS، معمولاً فعالسازی مستقیم نورونی رخ نمیدهد و اثر اصلی آن از طریق تغییر تدریجی تحریکپذیری نورونها اعمال میشود.
تفاوت TMS و tDCS از نظر مکانیزم اثرگذاری
تفاوت اصلی این دو روش به نوع تعامل آنها با نورونها بازمیگردد:
-
در TMS، میدان مغناطیسی باعث القای جریان الکتریکی سریع و دپولاریزاسیون نورونی میشود.
-
در tDCS، جریان ضعیف الکتریکی آستانه تحریک نورونها را افزایش یا کاهش میدهد، بدون ایجاد شلیک مستقیم.
این تفاوت مکانیزمی، پایه تفاوتهای بالینی و پژوهشی آنهاست.
تفکیکپذیری مکانی و کنترل ناحیهای
- TMS دارای تفکیکپذیری مکانی بالاتر است و امکان هدفگیری نواحی مشخصی از قشر مغز را فراهم میکند.
- در tDCS، میدان الکتریکی بهصورت گستردهتری در مغز توزیع میشود و اثر آن معمولاً غیرموضعی و شبکهای است.
کاربرد بالینی و پژوهشی
بر اساس شواهد علمی موجود:
- TMS دارای پروتکلهای استاندارد و پشتوانه مطالعات بالینی کنترلشده است.
- tDCS بیشتر در پژوهشهای شناختی و بهعنوان مداخله کمکی بررسی میشود.
تفاوت TMS و tDCS در درمان اختلالات
در علوم اعصاب بالینی، تنها روشهایی بهعنوان درمان پذیرفته میشوند که دارای اثربخشی تکرارپذیر و چارچوب درمانی مشخص باشند.
در این چارچوب:
- TMS بهعنوان یک روش درمانی بالینی مبتنی بر شواهد شناخته میشود.
- tDCS هنوز عمدتاً در جایگاه پژوهشی یا تعدیلی قرار دارد.
جمعبندی
TMS و tDCS هر دو روشهای غیرتهاجمی تحریک مغز هستند، اما از نظر مکانیزم اثر، تفکیکپذیری مکانی، سطح شواهد و کاربرد درمانی تفاوتهای اساسی دارند.
در حال حاضر، تحریک مغناطیسی فراجمجمهای (TMS) برای برخی اندیکاسیونهای بالینی مشخص، دارای تأییدیه FDA است و بهعنوان یک روش درمانی مبتنی بر شواهد در محیطهای بالینی استفاده میشود.
در مقابل، tDCS تأییدیه FDA بهعنوان درمان استاندارد ندارد و عمدتاً در چارچوبهای پژوهشی یا بهعنوان مداخله کمکی مورد بررسی قرار میگیرد.
درک این تمایزها به انتخاب آگاهانه روش مناسب در پژوهشهای علوم اعصاب و کاربردهای بالینی کمک میکند.
